سرویس سلامت - دستگاه اکسیژن ساز معایب، هزینه‌ها و نکات نگهداری دو روش مرسوم تأمین اکسیژن خانگی و بیمارستانی بررسی شده و بهترین راهکار متناسب با شرایط بیمار پیشنهاد می‌شود. ...

به گزارش سرویس سلامت جیرجیرک به نقل از نیک صالحی - امروزه برای بسیاری از بیماران تنفسی و کسانی که با هیپوکسمی مزمن، بیماری های ریوی، نارسایی قلبی یا عوارض درازمدت کووید-۱۹ دست وپنجه نرم می کنند، یک سؤال کلیدی مطرح است: دستگاه اکسیژن ساز بهتر است یا کپسول اکسیژن؟ این انتخاب نه تنها بر کیفیت زندگی بیماران تأثیر مستقیم دارد، بلکه می تواند تفاوت بزرگی در هزینه ها، ایمنی، پایداری تأمین اکسیژن و حتی آسایش روزمره آن ها ایجاد کند. در ادامه با ما همراه باشید تا این دو دستگاه را به طور کامل بررسی کنیم.

اکسیژن تراپی و دو راه حل اصلی: دستگاه یا کپسول؟

اکسیژن تراپی (LTOT) زمانی توسط پزشک تجویز می شود که سطح اکسیژن خون فرد به شکل مزمن کاهش یافته باشد (PaO₂ کمتر از ۵۵ میلی متر جیوه یا اشباع اکسیژن SpO₂ زیر ۸۸ درصد).

استانداردهای جهانی، همچون دستورالعمل های سازمان بهداشت جهانی و انجمن قفسه سینه آمریکا، تأکید دارند که بیماران باید همیشه به اکسیژن با خلوص پزشکی (بیش از ۹۰ درصد) دسترسی داشته باشند و در مواقع اضطراری، یک سیستم پشتیبان نیز وجود داشته باشد؛ اما تأمین این اکسیژن یا با دستگاه اکسیژن ساز (oxygen concentrator) انجام می شود یا با کپسول اکسیژن فشرده (oxygen cylinder)؛ پس در پاسخ به سؤال دستگاه اکسیژن ساز بهتر است یا کپسول اکسیژن؟ باید گفت که هرکدام از این فناوری ها ویژگی های خاصی دارند و در شرایط متفاوت می توانند مزیت یا محدودیت خاص خود را نشان بدهند.

ساختار و عملکرد دستگاه اکسیژن ساز

دستگاه اکسیژن ساز ابزاری است که هوای محیط را جذب می کند و با کمک بستر زئولیت، نیتروژن را جدا و اکسیژن با خلوص ۹۰ تا ۹۵ درصد تولید می کند. این فرایند، تولیدی «بی نهایت» اکسیژن را تا زمانی که برق برقرار باشد تضمین می کند و دیگر نیازی به پر یا تعویض دائمی وجود ندارد.

اگر به دنبال اجاره اکسیژن ساز در تهران و سایر شهرها هستید، باید بدانید که بخش کلیدی این دستگاه شامل کمپرسور (با طول عمر مفید بین ۲۵ تا ۳۰ هزار ساعت)، ستون های زئولیت (تا ۲۰ هزار ساعت کارکرد) و فیلترهای قابل شست وشو و تعویض است. میزان دبی خروجی بسته به مدل از ۱ تا ۱۰ لیتر بر دقیقه متغیر است. دستگاه ها معمولاً صدایی معادل یک یخچال ساکت تولید می کنند (۴۰ تا ۴۸ دسی بل) و مصرف برق آن ها در مدل های خانگی حدود ۳۵۰ وات است.

وابستگی مطلق به برق از نقاط ضعف اصلی این دستگاه هاست و در صورت قطع برق، استفاده از باتری یا ژنراتور ضروری است. از لحاظ نگهداری نیز، باید به تعویض فیلترها و پایش خلوص اکسیژن دقت کرد؛ اما در مجموع هزینه تعمیرات و نگهداری در بازه زمانی طولانی، کمتر از سیلندر خواهد بود.

ساختار، ایمنی و کاربرد کپسول اکسیژن

کپسول یا سیلندر اکسیژن، سیلندری فولادی یا آلومینیومی است که اکسیژن ۱۰۰ درصد فشرده شده را تا فشار ۲۲۰۰ psi نگهداری می کند. این سیلندرها نیازی به برق ندارند و ایمن ترین راه تأمین اکسیژن در زمان قطعی برق یا هنگام سفر هوایی هستند. هر سیلندر، بسته به حجم، می تواند از ۰.۳ ساعت (مدل کوچک) تا ۵۸ ساعت (مدل بزرگ) اکسیژن را با دبی ۲ لیتر بر دقیقه تأمین کند. سیلندرها با رگلاتور و فلومتر به بینی-کانولا یا ماسک متصل می شوند.

از نظر ایمنی، به علت فشار بسیار بالا و ماهیت فشرده اکسیژن، نگهداری و حمل سیلندرها باید با دقت و رعایت نکات ایمنی کامل صورت بگیرد. در صورت شکستگی شیر یا نشت اکسیژن، خطر «پرتابه شدن» و آتش سوزی جدی وجود دارد. سیلندرها باید حتماً به دیوار زنجیر شوند و در محلی بدون مواد اشتعال زا نگهداری شوند. همچنین هر پنج سال یک بار باید تحت تست هیدرواستاتیک قرار بگیرند.

مقایسه فنی و اقتصادی؛ دستگاه اکسیژن ساز یا کپسول اکسیژن؟

برای پاسخ به این سؤال که دستگاه اکسیژن ساز بهتر است یا کپسول اکسیژن، باید از چهار جنبه اصلی، این دو فناوری را مقایسه کنیم: ایمنی، هزینه، حمل پذیری و نگهداری.

ایمنی

دستگاه اکسیژن ساز در صورت استفاده صحیح و تهویه مناسب، ایمنی بالایی دارد اما در اثر نقص برقی یا داغ شدن کمپرسور ممکن است مشکلاتی ایجاد شود. کپسول اکسیژن، اگرچه وابسته به برق نیست و همیشه اکسیژن آماده دارد؛ اما به علت ذخیره انرژی پتانسیل بالا خطر انفجار، پرتاب یا آتش سوزی در آن بیشتر است.

هزینه مالکیت

وب سایت megamedical.com.au در این باره می گوید:

“Cylinder systems are often inexpensive upfront, while concentrators carry a heftier price tag. In addition, you will have to refill or replace tanks over time, which can cost you more in the long run, while it’s relatively inexpensive to operate a concentrator after you’ve purchased one.”

«سیستم های سیلندری اغلب ارزان هستند، درحالی که دستگاه های اکسیژن ساز قیمت بالاتری دارند. علاوه براین، شما مجبور خواهید بود مخازن را به مرورزمان دوباره پر یا تعویض کنید که می تواند در درازمدت هزینه بیشتری برای شما داشته باشد، درحالی که استفاده از یک دستگاه اکسیژن ساز پس از خرید آن نسبتاً ارزان است.»

حمل پذیری

اکسیژن سازهای قابل حمل با وزنی حدود ۲.۵ تا ۳ کیلوگرم و باتری ۲ ساعته، امکان تحرک بیشتری به بیمار می دهند، حتی در سفرهای هوایی به شرط همراه داشتن باتری یدکی. سیلندرهای کوچک با چرخ دستی می توانند تا ۴ ساعت اکسیژن فراهم کنند؛ اما برای استفاده مداوم یا سفرهای طولانی، تعویض سیلندر الزامی است.

نگهداری

اکسیژن ساز نیازمند شست وشوی هفتگی فیلتر و پایش خلوص اکسیژن است. سیلندرها باید دور از گرما و روغن نگهداری شوند و هر بار پیش از استفاده از نظر نشتی بررسی شوند.

جدول زیر، مقایسه جامعی برای پاسخ به سؤال دستگاه اکسیژن ساز بهتر است یا کپسول اکسیژن؟ فراهم می کند:

راهکارهای پیشنهادی برای انتخاب بهینه: دستگاه اکسیژن ساز بهتر است یا کپسول اکسیژن؟

پاسخ به این پرسش که دستگاه اکسیژن ساز بهتر است یا کپسول اکسیژن، کاملاً وابسته به نیاز بالینی بیمار، شرایط زندگی و امکانات منزل است. دستورالعمل های بین المللی پیشنهاد می کنند:

• اگر مصرف اکسیژن بیمار کمتر از ۲ لیتر بر دقیقه باشد و برق همیشه در دسترس است، دستگاه اکسیژن ساز قابل حمل به همراه یک سیلندر کوچک پشتیبان بهترین گزینه است.
• برای بیماران با نیاز به دبی بالا (۵ لیتر بر دقیقه یا بیشتر)، ترکیب یک اکسیژن ساز پرتوان با یک سیلندر بزرگ اضطراری توصیه می شود.
• افرادی که در مناطق دورافتاده یا با قطعی برق مکرر زندگی می کنند، بهتر است چند سیلندر بزرگ به همراه یک اکسیژن ساز کوچک در منزل داشته باشند تا امنیت تأمین اکسیژن تضمین شود.
• بیماران متحرک یا شاغل نیز بهتر است از اکسیژن سازهای سبک و باتری یدک استفاده کنند.

راهنمای انجمن قفسه سینه آمریکا تأکید می کند حتی افرادی که از دستگاه اکسیژن ساز استفاده می کنند باید همیشه یک منبع پشتیبان داشته باشند.

سخن پایانی

انتخاب اینکه دستگاه اکسیژن ساز بهتر است یا کپسول اکسیژن باید براساس نسخه پزشک، شرایط جسمی و سبک زندگی، هزینه انرژی در منطقه محل سکونت و امکانات خدمات رسانی انجام شود. در کل، ترکیب دو فناوری (استفاده از اکسیژن ساز به عنوان منبع اصلی و سیلندر به عنوان پشتیبان) پیشنهاد اکید بسیاری از متخصصان است. این ترکیب، هم امنیت تأمین را فراهم می کند و هم انعطاف پذیری بیشتری برای بیمار به همراه دارد.